ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

74

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

چنين كسى دوست خداست ، واز غير خدا ، هر كه وهر چه باشد دورى جسته ، وشيطانش را مغلوب وإبليس را نااميد ساخته است . با توضيحي كه در بارهء جهاد در راه خدا داده شد كه داراى دو ويژگى عمدهء پيكار با شيطان وخالص شدن براي خداست ، جاى يك اشكال در مطلب باقي مىماند ، وآن اين كه : منظور از انجام أمور عبادي ، جهاد با شيطان وخالص شدن براي خدا خوانده شد ، اما جهاد هم به همين دو صفت متصف شد كه موجب مبارزهء با شيطان وخالص شدن براي خدا مىشود به اين ترتيب مزيّت وبرتريى براي ديگر أمور عبادي نسبت به جهاد باقي نمىماند . بنا بر اين معناى سخن صحابهء رسول خدا ( ص ) كه از پيكار سخت مشركين برگشته بودند ، وحضرت به آنها فرمود : « ما از جهاد كوچك بازگشته‌ايم وبه سوى جهاد أكبر مىرويم » ! چيست ؟ در پاسخ اين اشكال ، احتمال دو معنى را مىتوان ، داد به عبارت ديگر اين اشكال مفروض را به دو طريق زير جواب مىدهيم : 1 - تمام فايدهء ذاتي جنگ با مشركين ، جهاد با نفس نيست ، بلكه از نتايج بزرگ پيكار با دشمن آشكار ، پيروزى بر دشمن كافر ، گرايش مردم به دين حق وبسامان كردن كارشان ، بر مبناى ديانت است . براي همين است كه افراد متمايل به اسلام مىتوانند ، مسلمانان را در جهاد يارى دهند ، هر چند هنوز كافر باشند . بر خلاف ديگر أمور عبادي ، كه ، اهدافشان ، جز پيكار با نفس نيست ، بي شك پيكار بزرگ به دو اعتبار زير همين است وبس . الف : اعتبار نخست اين كه ، زيان وضرر ، در دشمن فرق مىكند ، ضرر دشمن آشكار ( كفّار ) زيان دنيايى وناپايدار است ، امّا زيان شيطان نفس ، اخروى وپاينده است . بديهي است آن كه زيانش بزرگتر باشد ، پيكار با أو بزرگتر ومهمتر است .